Çocukluk döneminin en yaygın davranışsal yeme problemlerinden biri olan besin neofobisi basit bir “seçicilik” değildir. Doğru adımlarla aşılması gereken gelişimsel bir süreçtir. Besin neofobisi önlenebilir mi, ebeveynlere düşen roller neler ve besin neofobisi olan çocuğa yaklaşımımız nasıl olmalı?
Besin neofobisi nedir?
Besin neofobisi, özellikle erken çocukluk döneminde görülen ve çocuğun yeni veya tanımadığı yiyecekleri tüketmekten ve denemekten kaçınmasıyla karakterize edilen bir beslenme davranışıdır. Bu durum genellikle 2-5 yaş arası çocuklarda görülür; bu dönem, yeme alışkanlıklarının oluşumu için önemli bir dönemdir (1,6).
Besin neofobisi oluşumunu etkileyen etmenler
Besin neofobisinin gelişimi, bireysel, biyolojik, psikolojik, ekonomik, antropolojik ve sosyokültürel faktörler gibi çeşitli faktörlerle ilişkilidir.
Ebeveynlerin beslenme tutumları bu noktada önemli bir yere sahiptir. Özellikle baskıcı besleme yaklaşımları, çocuğun yeni yiyeceklere karşı direncini artırabilir. Ebeveynlerin çocuklarını sevmedikleri yiyecekleri yemeye zorlamaları, bu yiyeceklerin tüketimine karşı direnci artırır (5).
Çocukların beslenme davranışları, çevrelerindeki insanların davranış ve tepkilerinin gözlemlenmesi ve taklit edilmesiyle şekillenir. Çocuklar, duygusal bağ nedeniyle ebeveynlerinin alışkanlıklarını taklit etme eğilimindedir. Örneğin çocuk sebze yemeyen ebeveynini gözlemleyerek sebzelere karşı neofobi geliştirebilir (4).
Doğuştan gelen tatlı ve tuzlu tatlara olan yatkınlık ve acı ve asidik maddelere karşı duyulan tiksinti, gıda neofobisiyle ilişkili faktörlerden biridir. Genellikle çocuklar, baskın tadı acı veya asidik olan gıdalara karşı daha az ilgi gösterir (7).
Ek gıda sürecine geç başlanılması neofobi gelişim riskini arttırabilir. Bebeklerde bilinmeyen tatları tatmaya olan isteklilik 12. aya kadar yüksektir ve yaşla birlikte azalır. Ayrıca, çocuğun ilk olumsuz tepkisinden sonra yeni bir yiyeceğe sürekli maruz kalması, o yiyecekten kaçınmasına yol açabilir (3).
Çocukluk çağında gıda neofobisiyle ilgili bir diğer faktör de ebeveynlerin düşük eğitim seviyesidir. Ebeveynlerin düşük eğitim seviyesi, düşük besin değerine sahip gıdaların daha fazla, yüksek besin değerine sahip gıdaların ise daha az sunulmasına yol açabilir. Bu da bu gıdalara karşı neofobik davranışların ortaya çıkmasına neden olabilir (2).
Besin neofobisiyle baş etmek için neler yapılabilir?
Bebeklerin besinlerle ilk kez tanıştıkları dönem olan ek gıda sürecini doğru yönetebilmek oldukça önemlidir. Ek gıda sürecinde baskısız ve kontrollü ilerlemek gerekmektedir. Doğru besinler doğru zamanda bebekle tanıştırılmalıdır. Bir yiyeceğin kabul edilmesi için yalnızca 10 ila 15 olumlu deneyim yeterlidir.
Yemek sırasında ebeveynler baskıcı ve otoriter yaklaşımdan uzak durmalıdır.
Çocuğun diyetine farklı tat, görünüm, kıvam ve dokuya sahip besinler eklenmelidir.
Ebeveynler çocukların beslenmesinde rol model oldukları için yeme alışkanlıklarıyla çocuklara örnek olmalıdır. Çocukların yiyecek seçiminde doğru beslenme alışkanlıklarını teşvik edecek şekilde aile bireylerinin de o besinleri beslenmesine eklemesi ve doğru besinleri çocuklara sunması gerekmektedir.
Aile ortamında çeşitli ve yüksek besin değerine sahip gıdaların bulunabilirliği, erişilebilirliği sağlanmalıdır ve çocuklar yemek hazırlığına dahil edilmelidir.
Çocuk ile yiyecek arasında iyi bir ilişki kurmak önemlidir. Bu ilişki, yiyeceğin lezzetine dokusuna ve duyumuna ilgi uyandırmaya katkıda bulunacaktır. Bu nedenle, yemek zamanındaki ortam, yemek yeme zevkini teşvik etmelidir (8).
Sonuç olarak:
Besin neofobisi, erken çocukluk döneminde fizyolojik ve psikolojik faktörlerin kesiştiği kritik bir noktadır. Besin neofobisi ile mücadele süreci sadece bugünkü öğünü kurtarmak değil çocuğunuzun gelecekteki beslenme alışkanlıklarının ve besinle kurduğu ilişkinin temelini atmaktır. Doğru yöntemlerle besin neofobisinin önüne geçilebilir ve tedavi edilebilir.
Dyt. Ayşenur ALTINTAŞ
Diyetisyenler ve Adayları Platformu – Blog Yazarı
Kaynak
Addessi E, Galloway AT, Visalberghi E, Birch LL. Specific social influences on the acceptance of novel foods in 2-5-year-old children. Appetite. 2005;45:264–271.
Kähkönen K, Rönkä A, Hujo M, Lyytikäinen A, Nuutinen O. Sensory-based food education in early childhood education and care, willingness to choose and eat fruit and vegetables, and the moderating role of maternal education and food neophobia. Public Health Nutr. 2018;21:2443–2453.
Lobos P, Januszewicz A. Food neophobia in children. Pediatr Endocrinol Diabetes Metab. 2019;25:150–154. doi: 10.5114/pedm.2019.87711.
Maratos FA, Staples P. Attentional biases towards familiar and unfamiliar foods in children. The role of food neophobia. Appetite. 2015;91:220–225. doi: 10.1016/j.appet.2015.04.003.
Mitchell GL, Farrow C, Haycraft E, Meyer C. Parental influences on children’s eating behaviour and characteristics of successful parent-focussed interventions. Appetite. 2013;60:85–94.
Pliner P. Development of measures of food neophobia in children. Appetite. 1994;23:147–163.
Scaglioni S, De Cosmi V, Ciappolino V, Parazzini F, Brambilla P, Agostini C. Factors influencing children’s eating behaviours. Nutrients. 2018;10:706–706. doi: 10.3390/nu10060706.
Torres, T. O., Gomes, D. R., & Mattos, M. P. (2020). Factors assocıated wıth food neophobıa ın chıldren: systematıc revıew. Revista paulista de pediatria : orgao oficial da Sociedade de Pediatria de Sao Paulo, 39, e2020089. https://doi.org/10.1590/1984-0462/2021/39/2020089
No responses yet