Anne sütünü düşündüğümüzde çoğumuzun aklına ilk gelen şey, bebeğin karnını doyuran temel bir besin kaynağı olmasıdır. Ancak anne sütü bundan çok daha fazlasını yapıyor. İçindeki biyoaktif bileşenlerle bebeğin bağışıklığından sinir sistemine, bağırsak mikrobiyotasından beyin gelişimine kadar pek çok süreçte aktif rol oynuyor. Bu mucizevi bileşenlerin en önemlilerinden iki tanesi de sialik asit ve anne sütü oligosakkaritleri, yani HMOs.
Sialik Asit ve Beyin Gelişimi
Peki nedir bu sialik asit? Sialik asit, özellikle beyin ve sinir dokusunda yüksek miktarlarda bulunan dokuz karbonlu şekerlerin oluşturduğu bir gruptur. Gangliozitler ve glikoproteinler gibi hücresel yapıların bileşimine katılarak hücreler arası iletişim, sinaptik gelişim ve nöronal fonksiyonlarda kritik roller üstlenir. Yenidoğan döneminde beyin gelişimi inanılmaz bir hızla gerçekleştiği için sialik asidin yeterli miktarda bulunması nörogelişim açısından büyük bir önem taşıyor. Tam da bu noktada anne sütü, hem sialik asit hem de sialillenmiş oligosakkaritler açısından harika bir kaynak olarak karşımıza çıkıyor (Wang, 2009).
Anne Sütü Oligosakkaritleri (HMOs) ve Bağırsak Mikrobiyotası
Anne sütü oligosakkaritleri (HMOs) ise anne sütünde bulunan fakat bebeğin sindirim enzimleri tarafından büyük ölçüde sindirilemeyen kompleks karbonhidratlardır (Kunz vd., 2000; Bode, 2018). Sindirilemiyor olmaları sizi yanıltmasın; HMOs’un en önemli özelliklerinden biri bağırsak mikrobiyotasını şekillendirmesidir (Mudd & Dilger, 2017). Özellikle Bifidobacterium türleri gibi yararlı bakteriler HMOs’u kullanabilir ve bu sayede dost bakterilerin çoğalması desteklenerek sağlıklı bir bağırsak mikrobiyotasının gelişimine katkı sağlanır (Bode, 2018; Sakai vd., 2021).
Patojen Blokajı: “Decoy Receptor” (Yalancı Reseptör) Mekanizması
HMOs’un bir diğer büyüleyici özelliği ise adeta bir “decoy receptor” yani yalancı reseptör gibi davranarak patojenleri kandırmasıdır (Bode, 2018). Normal şartlarda zararlı mikroorganizmaların (patojenlerin) bağırsak epitelindeki belirli glikan yapılara bağlanması ve oraya tutunması gerekir (Bode, 2018; Sakai vd., 2021). İşte HMOs, bu yapılara benzer bir özellik göstererek devreye girer; patojenler bağırsak hücreleri yerine gider HMOs’a bağlanır (Bode, 2018). Böylece zararlı bakterilerin bağırsak yüzeyine tutunma ihtimali azalır ve vücuttan uzaklaştırılmaları kolaylaşır. Bu mekanizma, bebeğin enfeksiyonlara karşı savunmasını güçlendiren en temel savunma yollarından biridir (Bode, 2018; Kunz vd., 2000).
Sialik Asit ve HMOs Arasındaki Sinerji
Sialik asit ile HMOs arasındaki bağ da oldukça dikkat çekicidir. Anne sütündeki bazı oligosakkaritler doğrudan sialik asit içeren yapılara sahiptir (Sakai vd., 2021). “Sialillenmiş HMOs” olarak adlandırılan bu özel yapılar, hem bağırsak mikrobiyotasının dengelenmesi hem de sialik asidin bebeğe sunulması açısından biyolojik olarak büyük bir potansiyele sahiptir (Mudd & Dilger, 2017; Wang, 2009).
Özet ve Bilimsel Yaklaşım
Bütün bu güzel etkilerine rağmen, sialik asit tüketiminin doğrudan “zekâyı artırdığını” söylemek veya HMOs’un tüm enfeksiyonları tek başına önlediğini savunmak bilimsel açıdan doğru bir yaklaşım değildir. Mevcut bilimsel bulgular, bu bileşenlerin nörogelişim ve bağırsak savunmasında çok güçlü destekleyici rolleri olduğunu gösteriyor. Yapılan deneysel çalışmalar, sialik asit içeren bileşiklerin nörogelişim ve öğrenmeyle ilişkili süreçleri olumlu etkileyebildiğini ortaya koymuştur. Fakat bu sonuçların önemli bir kısmının hayvan modellerinden elde edildiğini unutmamak gerekir. İnsanlarda anne sütündeki sialik asit ve HMOs’un beyin gelişimi ve koruyucu etkilerini tüm netliğiyle anlamak için daha fazla klinik araştırmaya ihtiyacımız var.
Konu ve Strateji: Sevdanur Turhan, Gozel Mamedova
Bilimsel Araştırma: Ravzanur Hacıismailoğlu
İçerik Yazımı: İclal Ayşenur DEDEKOÇ
KAYNAKÇA
Bode, L. (2018). Human milk oligosaccharides: Every baby needs a sugar mama. Glycobiology, 28(9), 615–621. https://doi.org/10.1093/glycob/cwy069
Kunz, C., Rudloff, S., Baier, W., Klein, N., & Strobel, S. (2000). Oligosaccharides in human milk: Structural, functional, and metabolic aspects. Annual Review of Nutrition, 20, 699–722. https://doi.org/10.1146/annurev.nutr.20.1.699
Mudd, A. T., & Dilger, R. N. (2017). Mother’s milk, microbes, and microbiota: Interactions between composition and function in the developing infant. Advances in Nutrition, 8(5), 786–797. https://doi.org/10.3945/an.117.015891
Sakai, F., Urashima, T., & Kitaoka, M. (2021). Human milk oligosaccharides: Recent advances in their structure and function. Glycobiology, 31(11), 1261–1274.
Wang, B. (2009). Sialic acid: A polyfunctional nutrient for brain development. Nutrition Reviews, 67(2), 54–69. https://doi.org/10.1111/j.1753-4887.2008.00138.x
No responses yet