Market Rafları Yaşlılara Uygun mu?

Market reyonları, parlak ambalajlar ve devasa paketler arasında hızla koşturan genç bir tüketici profili üzerine kurulu. Peki marketlerdeki ürünlerin ambalaj tasarımları ve porsiyon büyüklükleri yaşlılar için ne kadar güvenli ve erişilebilir?

Görünmez Engeller: Ambalajlar ve Yazılar

Yaşlandıkça görme keskinliği ve ince motor beceriler azalır. Ancak market raflarındaki ürünlerin çoğu bu biyolojik gerçeği görmezden geliyor. Beyaz üzerine sarı yazılmış bir son kullanma tarihi veya küçük puntolarla basılmış bir içerik listesi, yaşlı bir birey için okuması güç bir hal alabilir.

Sadece okumak da yetmiyor; eklem rahatsızlıkları yaşayan bir birey için sıkıca vakumlanmış bir peynir paketini veya sert plastik bir kapağı açmak, fiziksel bir mücadeleye dönüşüyor. (1,5)

Porsiyon Çıkmazı: İsraf mı, Pahalılık mı?

Yaşlı dostu beslenmede porsiyon yönetimi kritiktir. Çoğu yaşlı birey yalnız veya iki kişi yaşıyor. Ancak market rafları hala “aile boyu” ekonomisine odaklanmış durumda. 5 litrelik yağlar veya devasa paketlerdeki bakliyatlar hem taşıma zorluğu yaratıyor hem de israfa yol açıyor.

Yaşlılarda yetersiz beslenmeyi önlemek için porsiyon yönetimi ve besin yoğunluğu yüksek gıdalara erişim hayati önem taşıyor. Küçük porsiyonlu ürünlerin “lüks” sayılarak daha pahalıya satılması ise bu grup için ayrı bir ekonomik adaletsizliğe sebep oluyor. (2)

Market Tasarımındaki Sorunlar

Marketin fiziksel düzeni yaşlı bir bireyin alışveriş süresini ve konforunu doğrudan etkiler. En alt veya en üst rafa konulan bir temel gıda maddesine ulaşırken denge sorunu, eğilme sorunu veya eklem ağrısı yaşayan yaşlılar için bu sorun görmezden gelinmemelidir.

Aynı şekilde yerlerdeki parlak kaplamalar, ışık yansıması nedeniyle görme derinliğini etkileyerek düşme riskini artırabilir. (4)

“Yaş Dostu” Alışveriş Deneyimi Mümkün mü?

Geleceğin marketlerinde “Yaş Dostu Beslenme” reyonları tasarlanabilir.

• Trafik ışığı sistemi: Karbonhidrat, protein, yağ, tuz, şeker değerleri trafik ışığı sistemi gibi büyük ve renkli simgelerle belirtilebilir.
• Erişilebilir reyonlar: Temel gıdalar göz hizasındaki orta raflara yerleştirilebilir.
• Ergonomik ambalaj: Kolay açılabilen tasarımlar kullanılabilir. (3)

Sonuç olarak; marketleri yaşlı bireyler için daha erişilebilir kılmak sadece bir mimari tercih veya ticari bir strateji değil, aynı zamanda temel bir gıda güvencesi meselesidir. Yapılacak basit iyileştirmeler yaşlı bireylerin sağlıklı besine bağımsızca ulaşmasını sağlayarak yaşam kalitesini doğrudan artıracaktır.

Dyt. Ayşenur ALTINTAŞ
Diyetisyenler ve Adayları Platformu – Blog Yazarı

Kaynakça

1. Bell, A., Tapsell, L., & Walton, K. (2017). Food packaging and older adults. In Food for the Aging Population (2nd ed., pp. 349–370). Elsevier.
2. Clegg, M. E., & Williams, E. A. (2018). Optimizing nutrition in older people. Maturitas, 112, 34–38.
3. Bell, A., Tapsell, L., & Walton, K. (2017). Food packaging and older adults. In C. P. G. M. de Groot & J. B. L. Schols (Eds.), Food for the Aging Population (2nd ed., pp. 349–370). Woodhead Publishing.
4. Yalçın Usal, S. S., & Evcil, A. N. (2022). Design failure in indoor shopping structures: Unconscious ageism and inclusive interior design in Istanbul. ACE: Architecture, City and Environment, 17(49), 9974.
5. Xie, X. (2019). Ease of use design for food packaging for the elderly. Frontiers in Art Research, 1(2), 22–30.