BİTKİSEL STEROLLER/FİTOSTEROLLER

BİTKİSEL STEROLLER/FİTOSTEROLLER

TANIM:

• Bitkisel steroller, bitki hücre zarlarının doğal yapısal bileşenleridir.

• Bütün bitkisel kaynaklı besinlerde bulunurlar.

• Sterollerin bitkideki görevleri: Hücre zarının geçirgenliğinden sorumludurlar, hücreye sıvı giriş çıkışını kontrol ederler.

DİYET KAYNAKLARI:

• Batılı diyetlerde ortalama bitkisel sterol alımı 200-400 mg/gün

• Vejeteryan diyetlerde daha yüksektir.

• Doğal kaynakları: Bitkisel yağlar (özellikle mısır özü, kalza yağı), buğday kepeği, tam tahıl ürünleri, sebzeler (özellikle brokoli ve bezelye), meyveler (özellikle berryler olarak adlandırılan kırmızı meyveler), yağlı tohumlar, bitkisel sterolle zenginleştirilmiş gıdalar (margarin, süt, yoğurt, ekmek, hazır çorbalar)

• Bitkisel sterollerin çözünebilirlik özelliklerinden dolayı öncelikle yağ içeriği yüksek besinler bu bileşiklerle zenginleştirilmek üzere seçilirler. Örneğin margarinler, ekmek üstü yağlar ve salata sosları. • Bitkisel sterollerin lesitin ile emülsifiye olabildiği gösterildikten sonra bu bileşikler yağsız veya düşük yağlı ürünlere de eklenmeye başlandılar. Örneğin ekmek, kahvaltılık tahıllar, süt, yoğurt ve meyve suları.

Fitosterollerin ana kaynağı kuruyemişler olmakla birlikte, yağlı tohumlarda, baklagillerde ve sebzelerde de bulunurlar. Gıdaların bileşiminde yer alan veya gıdalara ek olarak alınan fitosterollerin serum kolesterol ve düşük yoğunluklu kolesterol (LDL) düşürdüğü klinik çalışmalarda pek çok kez gösterilmiştir. Bu etki, fitosterollerin bağırsaktan diyet veya safra kaynaklı kolesterol emilimini engellemesinden kaynaklanmaktadır. Fitosterollerin bu etkilerinin yanı sıra yangılanma önleyici, antibakteriyal, antifungal, antiülser ve antitümör etkilerinin olduğu da bildirilmektedir.

Bitkisel steroller, bağırsaklardan kolesterol emilimini azaltarak, LDL (kötü huylu kolesterolü) kolesterolü düşürmeye yardımcı olurlar.

Sterollerin kan lipitleri üzerindeki etkilerini inceleyen çalışmalarda, kolesterol seviyeleri yüksek olan kişilerde statin türevi ilaçlar kullanılmadan tek başına bitkisel steroller kullanılarak LDL (kötü huylu kolesterol) seviyelerinin %14 oranında düştüğü bulunmuştur. Bitkisel steroller, vücudumuzun lipid profillerini iyileştirmekte ve kardiyovasküler hastalıkları önlemektedirler. Bunlara ek olarak, bitkisel steroller üzerine yapılan en son araştırmalar, bitkisel sterollerin çeşitli kanser türlerini tedavi etmede de etkili olduğunu göstermiştir ve birçok kanser türü için umut verici bir tedavi seçeneği olduğu ve ileride klinik ortamda diyet müdahalesi olarak kullanılacağı düşünülmektedir. Zeytinyağı içeriğindeki sterollerle ilaçtan çok daha etkili bir sağlık mucizesidir.

POTANSİYEL FONKSİYONEL ETKİLERİ

1. Kolesterol Düşürücü Etki:

– Düzenli olarak günde 2 g bitkisel sterol/stanol alımı

• Total ve LDL kolesterol düzeylerinde yaklaşık %10-15 oranında azalma

• HDL kolesterol düzeyinde önemli değişiklik yok

• Trigliserit düzeyinde önemli değişiklik yok.

– Bazı araştırmalarda HDL kolesterol düzeyinde hafif düşüş saptanmıştır yine de total kolesterol HDL kolesterol oranı gelişmiştir.

2. Potansiyel Etki Mekanizması:

– Bitki sterollerinin miktarı yüksekse misellerdeki kolesterol miktarı azalır ve bağırsaklardan emilen kolesterol miktarı azalır.

– Kolesterol düşürücü etkisinin yanında akciğer, mide, kolon, yumurtalık ve meme kanseri riskini de düşürür.

– Olası etki mekanizması ise kan kolesterol düzeylerini düşürücü etkisi ile ilişkili olarak kanserojen üretimini baskılama, kanser hücrelerinin büyüme, anjiyogenez, invizyon ve metastazını baskılama, kanser hücrelerinin apoptozisini artırma ile gerçekleşir.

3. ÖZET:

– Yağ içeriği dengeli bir diyetle günde 2 g bitkisel sterol/stanol alımı kan kolesterol düzeyini düşürür.

KAYNAKÇA: Ateş, J., & Velioğlu, S. (2005). Kolesterole Karşı Yeni Silahımız: Bitki Sterolleri. Gıda Mühendisliği Dergisi, 20, 55-58. Apelasyon Dergisi 2019/Aralık Sayı:73 Zeytinyağındaki Bitkisel Sterollerin Sağlık Üzerinde Etkileri Ankara Üniversitesi Açık Ders Notları Bitkisel Steroller/Fitosteroller ve Stanolle